Desde Tiberíades, queremos agradecer a la gran hispanista croata Zeljka Lovrencic su traducción de la presentación que nuestro secretario general hizo de la obra de Drago Stambuk, Historia, en el marco del Encuentro de Poetas Iberoamericanos celebrado en Salamanca en 2018. Presentamos a continuación el texto original, seguido de la traducción publicada en la prestigiosa revista literaria STAV – Časopis za kritiku.

Presentación de Historia,[i] de Drago Štambuk

Siempre estamos ante un problema cuando queremos etiquetar una obra o a un autor. Drago Štambuk llega a casi todos los puertos precedido de su fama de poeta de Croacia, cantor nostálgico de su patria. En mi caso, gracias a Dios, he vencido mi personal renuencia a ese tipo de etiquetas para adentrarme en su Historia, irremediablemente centrada en su hogar debido a la distancia y, sobre todo, a las terribles premoniciones que el poeta sentía y que no tardaron en cumplirse tras esta obra.

El filósofo, profesor, poeta y periodista croata Milorad Stojevic decía que la poesía patriótica era a priori una mala poesía, pero hizo con nuestro autor una excepción y afirmó que la de Štambuk es poesía de primera calidad. En realidad, el poeta no piensa en si está escribiendo sobre tal o cual tema (patria, fe, migración, nostalgia, injusticia…). Esa cuestión, según él mismo declara, se vuelve irrelevante al tener frente a sí y a su alrededor la pasión por la escritura y la labor creativa que nutre el escenario de su poesía.[ii]

Elinor S. Shaffer habla de su «fuerte sentido de la individualidad mítica croata», que se aprecia en la confluencia del Mediterráneo con la épica del Éxodo de los antiguos precroatas del siglo VII, la fuerte identidad grecolatina y católica en un pueblo que consideramos eslavo, así como el destino migrante y marinero que el propio autor encarna. Él mismo menciona la “concordia de los antiguos y nuevos Argonautas” (p. 23).

Más que poesía de la patria es poesía de la tierra y el mar patrios, poesía del Mediterráneo. Pero el Mediterráneo para él, como dice Shaffer, “no es únicamente un motivo sensual, sino cultural […] la Dalmacia atávica del verso de Štambuk está donde los croatas, migrando desde una patria desprovista de mar más al norte, entran en contacto con las cálidas y míticas corrientes del sur mediterráneo”.[iii] A través de miras panorámicas, lejanas, se aplica un zoom espacial, pero también de tiempo y cultura, que nos acerca a miradas cotidianas, a ras de realidad inmediata, presentándonos el cuadro general y particular de una patria de exiliados: lo son los que parten de ella, como este autor, pero uno diría que lo son también quienes se quedan.

El mar, que da título a la primera de las cuatro partes del poemario, no es nada idílico. El autor lo conoce bien, no en vano nos regala abundante léxico náutico y marino que buen trabajo habrá dado a la traductora. Es duro, pero es constante, está ahí, es la garantía de que llegamos a un buen final. Cuando habla del efecto del arado de Dios (p. 43-44), termina el poema diciendo:

 Así como el mar
besa la isla,
paso a paso, firme,
de la misma manera también nosotros,
hijos de la providencia Divina,
volveremos a amarnos de nuevo.

Se trata del Mediterráneo, y cabría esperar calidez, clima benigno, luminoso y radiante. Sin embargo, nos encontramos con un ambiente húmedo y frío, de “helados huesos” que procuramos “calentar con la ceniza del corazón” o “con el húmedo aliento” (46, 58).

El mar croata, título de la primera parte, no es un mar apacible. Hay, si no violencia, sí fuerza, dureza, todo lo contrario a brazos abiertos por parte de las aguas abiertas o la costa. La presencia, sobre todo en esa primera parte, de términos como “agarra, destroza, feroz, despelleja, resopla, arrancar, rompiendo, amurallado, murallón, rayo quebrado, herida, mar rígido…” o expresiones como “La playa seca de no volver”, aparte de poner de relieve que no estamos ante una traductora cualquiera, sino ante una excelente que se toma su trabajo muy en serio, se encarga de disipar cualquier ilusión idílica, por muy sincera que sea la nostalgia del poeta.

Algo propio del Mediterráneo que sí apreciamos es el color azul, casi siempre relacionado con el mar. Pero no nos encontraremos con lo típico: se habla más de una vez de montañas azules, de hoguera azul, de grumo de oro azul, de ceniza azul, incluso del Dios azul. El mar, y quizá el cielo, lo impregnan todo: la geografía, la desolación y la esperanza.

Pero, si hablamos de colores, reconoceremos que impera un tono que nos parece muy poco mediterráneo. Tropezamos por todas partes con el negro del hollín, el gris de la ceniza, con resultado de una doble sinestesia indirecta que nos hace oler a restos de incendio durante gran parte del poemario:

 la ceniza
azul de los incendios
…
El viento esparce la ceniza de los corazones.

Sobre las ruinas del palacio de sus ancestros, escribe:

 en el patrimonio quemado, al otro lado de la carroña
tiznada, con la ceniza y la muerte hechizadas…

En Hesíodo ante la puerta, leemos:

 Los únicos días que recordamos perduran en la vorágine
de la
ceniza y el magma.

En uno de mis poemas favoritos, Abejorro, donde también evoca lugares de sus antepasados, dice:

 Ensuciados panaderos
raspan el tizne
y el hollín de las estrellas apagadas.

Y en otro poema fácilmente ubicable, Matorrales de Brac, leemos:

 Ardo como vástagos bajos,
calentándose con la ceniza del corazón.

Este color, su olor, la casi asfixia con que condiciona nuestra lectura, tienen mucho que ver con el tema de las ruinas, los escombros, las piedras ya sin gloria que tienen más mensaje en su caos presente que en sus evocaciones de un pasado glorioso.

Pensemos en la población de Selca, en la isla de Brac, destruida tras la ocupación italiana en 1943, y tan estrechamente vinculada a la biografía del autor. Hoy encontramos en ella hermosas ruinas, y me interesa mucho lo que Drago Štambuk dice al respecto en una entrevista: “Es cierto que yo nací en las ruinas; me enseñan la necesidad de construir, crear y sanar…”. [iv] A menudo, creo ver a Štambuk mirando a su realidad querida como la Pietas mira al cuerpo amado entre sus brazos (p. 69).

Al leer su Historia, acabamos entrelazando ruinas, cenizas, humedad, frío, amor y hostilidad de la tierra, sumergidos en un remolino que nos engulle a la desoladora esencia del hombre y sus valores, que nos derrumbaría para siempre si no fuera por las brasas. Esto nos lleva ineludiblemente a la espiritualidad de nuestro poeta.

Se nota que es un poeta creyente, cuyo fundamento católico desempeña un papel importante como bagaje cultural, tradicional, simbólico e ideológico (referencias a la cruz, corona de espinas, personajes del santoral, referencias bíblicas bellamente elaboradas, como el “cetro revivido” que alude a la vara de Moisés, oraciones explícitas directas a Dios, a Jesús, etc.), pero no se esfuercen en buscar poesía religiosa, o tendrán el mismo fracaso que quienes buscan poesía nacionalista o patriotera. Tess Gallager mencionó en cierta ocasión que Štambuk tradujo a Herman Hesse en su juventud, lo cual ya nos da una pista de la hondura de su sed.[v] La de nuestro poeta es poesía espiritual, y cristiana, en tanto que se impregna de valores de compasión y amor entre los hombres, así como de una esperanza que no se entiende sin Dios en alguna parte. Tal vez esa alguna parte es el poeta, el hombre:

 Somos la lengua de Dios
y los ojos de Él.
Oído, tacto,
todos los sentidos Suyos.

Aun así, dicha esperanza no es algo evidente, fácil de hallar, cuando se escarba entre sus versos.  ¿Es que tiene que haber esperanza en un autor cristiano? Si no me equivoco, cuando escribe estos versos, premonitorios de los tristes años que esperan a su patria, todavía no conocía como tan bien llegó a conocer a la Madre Teresa de Calcuta, pero brillan tiznados los rescoldos que ella también le señalaría con el dedo. En su expresiva figura del arado de Dios, la tierra es herida (oración pasiva y copulativa), y es parte de la siembra. El sembrador ara, aparta las piedras y la sal, y planta una semilla realista que, pese a todo, hace que volvamos a amarnos de nuevo.

¿Qué esperar cuando la tierra misma es la semilla? Buscamos, necesitamos semillas de afuera, pero ¿de dónde brotarán si no se plantó antes el árbol de su especie ni se probó el fruto que la alberga? Debe venir de otro ámbito la semilla: ¿del objeto real de la fe, de su sombra en la palabra poética, de los ecos de una voz o logos anterior adivinables en la voz del poeta? Para Štambuk, la esperanza, la semilla, está bajo las cenizas, en las ascuas que son señal de muerte y vida a la vez.

Denso y claro al mismo tiempo, rotundo, contundente, el último poema de la segunda parte, ALTARE DELLA PATRIA, sentencia:

 Tan sólo el fuego descubrió el oro.
En la ceniza brilla, está en cuclillas,
una compañía de callados defensores de la patria.
Se funden las costumbres,
la carne se pudre en el discurso de las matanzas.

La poesía es poca cosa frente, por ejemplo, a la belleza insondable del daño, como el aguijón de la viuda negra (p. 48), pero al menos puede ser recordada y cultivada en la lengua. El poeta tiene que hablar.

Se escuchó decir al autor hace unos años, en Hiroshima, hablando de la tragedia de Vukovar, un exponente claro de la inhumanidad sufrida en su país: “Vukovar proclama la victoria que entra por las puertas de la derrota, mediante la determinación y la persistencia, que nos conduce a través de los peores tiempos. Vukovar murió para que Croacia pudiera vivir. Convirtió las lágrimas en estrellas, las heridas en túneles de luz, los muertos en ángeles. Vukovar […] evoca las deficiencias terrenales, que llama a un destino superior […] Vukovar es un estado de ánimo, el flujo de nuestros corazones impenitentes, el carbón convertido en oro. Es nuestra Zona Cero, la Puerta del Infierno al Paraíso”.[vi] Y es ahí donde está la esperanza, en las brasas ocultas, siempre que haya humanidad, bajo nuestras cenizas.

En su nota prólogo antes de entregar el manuscrito de este libro a la imprenta, en 1990, el autor dice: “Quise con el mismo esfuerzo de la garganta, pequeño y atento, repetir mucha voz, antigua y de ahora, para compartir el momento de triste alegría y con la mitad dolorida avivar la brasa debajo de las cenizas para que en ellas se calienten, aunque se quemen, nuestros helados corazones”. Y en su libro Haiku Consciousness, al elogiar la riqueza y precisión del idioma japonés, pone como ejemplo el término “SHIMERU, que denota el grado de humedad en el aire, cuando es demasiado grande para que una persona pueda encender un fósforo. Podemos usarlo como alegoría. Contra la humedad que se extiende por todo el mundo, debemos desplegar nuestros propios corazones encendidos y cálidos para disminuir el SHIMERU. De esta manera, podemos encender nuestras cerillas, hacer un fuego en nuestro hogar de nuevo, un fuego sobre el que podemos calentar nuestras manos. Necesitamos volver a la calidez y la compasión. Debemos ser cálidos con los demás, para que podamos volver a sentir la calidez. Debemos amar para volver a ser amados”.[vii]

Así es, querido poeta, nos hielas por momentos el corazón, pero nos guías al punto donde recuperar esa calidez, al carbón convertido en oro, al verdadero fuego, que revitaliza el ánimo y la esperanza de estos tizones arrebatados que somos también nosotros.

Juan Carlos Martín Cobano
Salamanca, octubre de 2018

[i] Drago Štambuk, Historia (Salamanca: Trilce Ediciones, 2018). Traducido por Željka Lovrenčić.

[ii] https://www.slobodnadalmacija.hr/scena/kultura/clanak/id/467310/dr-drago-Štambuk-o-poeziji-i-svijetu-na-prekretnici-dolaze-vremena-opasnosti-i-izazova.

[iii] Elinor S. Shaffer, editora. Comparative criticism, vol. 16 (Cambridge: Cambridge University Press, 1994), pp. 107-108.

[iv] https://www.slobodnadalmacija.hr/scena/kultura/clanak/id/467310/dr-drago-Štambuk-o-poeziji-i-svijetu-na-prekretnici-dolaze-vremena-opasnosti-i-izazova.

[v] “Tess Gallagher’s speech at 2004 Pula Book Festival’s presentation of Drago Štambuk’s poetry”, en http://www.croatia.org/crown/articles/9432/. Una curiosidad destacable en la jugosísima presentación de la escritora Tess Gallagher, casada con Raymond Carver cuando conocen a Štambuk, en los ochenta: nos cuenta ella que el máximo pontífice del llamado “realismo sucio” era en el fondo un amante de la poesía, y que afirmó sobre Štambuk: “He’s a real poet”. Tan lejos, tan cerca.

[vi] “Dr. Drago Štambuk: Speech in Hiroshima for the Vukovar victims”, en http://www.croatia.org/crown/articles/9426/1/Dr-Drago-tambuk-Speech-in-Hiroshima-for-the-Vukovar-victims/Holy-mass-for-the-Vukovar-victims-held-in-Hiroshima.html.

[vii] Drago Štambuk, Haiku Consciousness (Japan: IAFOR, 2014), p. 24.

DRAGO ŠTAMBUK: HISTORIA, Trilce Ediciones, Salamanca, 2018., 99 str. Na španjolski prevela: Željka Lovrenčić.

Uvijek smo pred izazovom kada moramo definirati neko djelo ili njegova autora. Primjerice, Dragu Štambuka gotovo uvijek prati glas da je pjesnik Hrvatske, nostalgični pjevač domovine. No ja sam, Bogu hvala, izbjegao spomenutu zamku dubinski analizirajući Štambukovu knjigu Historia, neizbježno usredotočenu na pjesnikov dom iz velike daljine i na strašne predosjećaje koji su se uistinu obistinili nakon objavljivanja toga njegova djela.

Hrvatski profesor, pjesnik i novinar Milorad Stojević izjavio je da je domoljubna poezija a priori loša, ali da je naš pjesnik iznimka, a njegova poezija vrhunska. Uistinu, Štambuk ne razmišlja piše li domoljubnu poeziju ili mu je tema nešto drugo (vjera, migracije, nostalgija, nepravda…). Prema njegovim riječima, to pitanje postaje nevažnim kad ga obuzme strast za pisanjem i stvaralaštvom, koja nadahnjuje njegovu poeziju.

Elinor S. Shaffer [1] govori o „Štambukovu snažnom osjećaju hrvatske mitske individualnosti“ vezanom uz Mediteran i epiku egzodusa starih prethodnika Hrvata iz VII. stoljeća, o jakom grčko-latinskom i katoličkom identitetu naroda koji smatramo slavenskim, te o sudbini migranta i moreplovca, koju utjelovljuje sam autor spominjući „slogu starih i novih Argonauta“ (Croatiam Aeternam, str. 22).

Više nego poezija domovine, Štambukovo je pjesništvo izrijek kopna i mora, poezija Sredozemlja. Ali, za ovoga pjesnika Mediteran „nije samo senzualan motiv, već i kulturni znak /…/. Arhaična Dalmacija iz Štambukova stiha nalazi se i tamo gdje Hrvati iz sjevernoga dijela domovine, u kojemu nema mora, dolaze u dodir s toplim i mitskim strujanjima mediteranskoga juga.“ [2]. U panoramskim pogledima iz daljine primjenjuje se prostorni zoom, ali također onaj vremena i prostora, koji nas približava svakodnevnom promatranju neposredne stvarnosti i predstavlja opću i jedinstvenu sliku domovine izgnanih: onih koji odlaze iz nje poput ovoga autora, ali, također bi se moglo reći, i onih koji ostaju.

More, koje naslovljuje prvi od četiri dijela pjesničke zbirke, nije nimalo idilično. Autor ga dobro poznaje; ne daruje nam uzalud bogat nautički i pomorski rječnik koji je prevoditeljici zasigurno zadao znatan posao. More je veliko i postojano. I ovdje je takvo ulijevajući nam sigurnost da ćemo stići do sretnoga kraja. Kada govori o posljedicama Božjega oranja (str. 60-61), pjesnik pjesmu završava stihovima:

Onako kako more
cjeliva otok,
postupno, postojano,

 tako ćemo i mi,
djeca Božje providnosti,
sebe nanovo zavoljeti.

Ovdje se govori o Mediteranu i trebalo bi očekivati toplinu te blago, svijetlo i blistavo ozračje. Ali, nailazimo na ono vlažno i hladno, od „studnih kostiju“ koje nastojimo „utopliti pepelom srca“ ili „krhkim dahom“ (str. 73, 95).

Hrvatsko more, koje naslovljuje prvi dio knjige, nije nježno. Ono je, ako već ne silovito, snažno i čvrsto, sasvim drugačije od zagrljaja otvorenih voda ili obale. Nazočnost, prije svega u prvome dijelu, riječi kao što su „raspinjati se, propinjati se, trgati, parati, odirati, mljeti, raspršiti, skutriti, odvaliti, debele zidine, slomljena zraka, rana, skrutnuto more“…, ili izričaj „suhi žal nepovrata“, daju nam do znanja da ovo djelo nije prevodila bilo kakva prevoditeljica već ona koja jako ozbiljno shvaća svoj posao. Trudi se raspršiti iluziju idile iako je pjesnikova nostalgija uistinu iskrena.

U ovoj poeziji zamjećujemo plavu boju koju se gotovo uvijek povezuje s morem i koja je svojstvena Mediteranu. Ali, nije riječ se o nečemu tipičnom: više negoli jednom spominju se plave planine, plavo ognjište, grumen plavoga zlata, plavi pepeo, čak i modri Bog. More, a možda i nebo, sve prožimaju: i zemljovid, i pustoš i nadu.

Govoreći o bojama, zamijetit ćemo da prevladavaju tonovi koji su, čini nam se, jako malo mediteranski. Posvuda nailazimo na crnu boju čađe ili na sivu boju pepela. Rezultat je toga dvostruka izravna sinestezija koja omogućava da u velikom dijelu zbirke uspijevamo namirisati ostatke požara:

plavi pepeo
požara

…

Vjetar rasipa pepeo srdaca.

O palači svojih predaka, pjesnik piše:

u sagorenoj očevini, onkraj ugljene strvi pepelom opčinjena i smrću…

U pjesmi Heziod pred vratima čitamo:

Dani, jedini koje pamtimo, u vrtlogu pepela i magme traju. 

 U jednoj od meni najdražih pjesama, Zmajar, u kojoj se također zaziva mjesto u kojemu su živjeli pjesnikovi preci, autor kaže: 

Umrljani pekari
stružu prah skorina
i gar zgaslih zvijezda.

A u drugoj, jako zamjetljivoj pjesmi naslovljenoj Bračka makija, čitamo: 

Kao nisko šiblje gorim,
pepelom se grijuć srca;

Ovdje boja gotovo guši svojim mirisom. To utječe i na čitanje. Puno je stvari vezanih uz temu ruševina, krhotina ili kamenja što, nažalost, više ukazuje na kaos koji vlada, nego na pjesnikovo zazivanje slavne prošlosti.

Prisjetimo se samo mjesta Selca na otoku Braču razorenoga 1943. nakon talijanske okupacije i usko povezanoga s autorovim životopisom. Danas u njemu nalazimo lijepe ruševine i jako mi je zanimljivo ono što, vezano uz njih, Drago Štambuk kaže u jednome intervjuu: „Točno je da sam rođen među ruševinama; one me uče potrebi da gradim, stvaram i liječim…“ [3] Često zamišljam Štambuka kako promatra stvarnost u kojoj živi kao što u pjesmi Pietas gleda voljeno tijelo u svome naručju (str. 119).

Dok čitamo njegovu Povijest, isprepliću se motivi ruševina, pepela, vlage, hladnoće, ljubavi i neprijateljstva u zemlji uronjenoj u vrtlog koji nas naglo uvlači u opustjelu čovjekovu bit i nedostatak načela, što bi nas zauvijek uništilo da nema žeravice. Ta nas činjenica neizbježno vodi prema duhovnosti našega pjesnika.

Zamjećujemo da je pjesnik vjernik i da kod njega značajnu ulogu imaju katolički temelji kao kulturni, tradicionalni, simbolički i ideološki skup iskustava (spominjanje križa, bodljikava kruna, likovi iz knjige svetaca, lijepo obrađeni biblijski motivi poput „oživjelog žezla“ koje simbolizira Mojsijev štap, izravne molitve Bogu, Isusu, itd.), ali ovdje se ne radi o vjerskoj poeziji. Na svoje neće doći ni oni koji traže „nacionalističku“ poeziju ili onu punu lažnoga domoljublja. Tess Gallagher [4] jednom je spomenula da je Štambuk u mladosti preveo jedno djelo Hermanna Hessea, što bi mogao biti trag koji vodi prema dubini njegove vjere. Poezija našega pjesnika duhovna je i kršćanska jer je puna milosrđa i ljubavi prema ljudima, kao i nade koju se ne može razumjeti bez postojanja Boga. Možda u ovim stihovima pronalazimo pjesnika, čovjeka:

 Jezik smo Božji
i oči Njegove.

 Sluh, opip,
Sva čula Njegova.

Čak i ako je tako, spomenuta nada nije nešto vidljivo, nešto što se može lako otkriti čeprkajući po stihovima. Treba li kršćanski autor imati nadu? Ne varam li se, pišući stihove koji prethode tužnim godinama što očekuju njegovu domovinu, pjesnik još uvijek ne poznaje majku Tereziju od Kalkute tako dobro kao što ju je poznavao kasnije, ali ipak blistaju tamne žeravice na koje će mu i ona prstom pokazati. U izražajnoj slici Božjega pluga, zemlja je ranjena (pasivna i sastavna rečenica) i spremna za sjetvu. Sijač ore, odmiče kamenje i sol te sadi stvarnu sjemenku koja, usprkos svemu, omogućava da se ponovno zavolimo.

DRAGO ŠTAMBUK i JUAN CARLOS MARTÍN COBANO (crearensalamanca.com)

Što očekivati kad je sama zemlja sjemenka? Mi smo ti koji traže; potrebne su nam sjemenke koje niču izvan zemlje, ali gdje će se to događati ako prije toga nije posađeno drvo niti je netko kušeo plod u kojemu se one nalaze? Sjemenke moraju niknuti negdje drugdje. Možda iz onoga u što uistinu vjerujemo, iz odraza vjere u pjesničkoj riječi, iz odjeka nekoga glasa ili prethodnih logotipa koje se može odgonetnuti u pjesnikovu glasu? Za Štambuka se nada, sjemenka i logotipi, prethodno odgonetnuti pod pepelom, nalaze u žeravicama koje su simboli smrti i, ujedno, života.

Istovremeno, pjesnik glasno i jasno te zvonko i silovito u posljednjoj pjesmi iz drugoga dijela zbirke, naslovljenog ALTARE DELLA PATRIA, naglašava:

 

Tek vatra otkri zlato.

 U pepelu svjetluca, čuči,
satnija ušućenih domobrana.

Tale se običaji,
meso trune u govoru o pokoljima.    

 

Suprotstavljena nedokučivoj ljepoti boli, poezija je nešto majušno kao što je to i žalac crne udovice (str. 76), ali barem je se može pamtiti i njegovati u jeziku. Jer, pjesnik mora govoriti.

A govoreći o vukovarskoj tragediji, autor je prije nekoliko godina u Hirošimi jasno ukazao na neljudskost koju su proživljavali ljudi u njegovoj zemlji: „Vukovaru dugujemo pobjedu do koje smo došli kroz vrata poraza, zahvaljujući odlučnosti i ustrajnosti koja nas je ponijela u najtežim vremenima. Vukovar je umro da bi Hrvatska živjela. Preobrazio je suze u zvijezde, prostrijelne rane u snopove svjetlosti, mrtve u anđele. Vukovar je (…) podsjetnik na zemaljske nedostatnosti i zazivatelj naše sudbine. Vukovar je stanje duha, slijed nepokajanih srca, ugljen pretvoren u zlato. Naš epicentar paklene dveri za raj“ [5].

Odatle nada u skrivene žeravice kad god pod pepelom postoji ljudskost.

U uvodu prije predavanja rukopisa u tisak 1990. godine autor kaže: „…htjedoh istim grlenim naporom, malen i obziran, ponoviti mnogi davni i sadašnji glas, ne bih li podijelio tren tužne radosti i žalobnom polovicom dahnuo potpepelnu žeravu da na njoj se ogriju, makar i izgorjela, zebuća naša srca“.

A u knjizi Haiku Consciousness [6], hvaleći bogatstvo i preciznost japanskoga jezika, kao primjer navodi riječ SHIMERU koja označava stupanj vlažnosti u zraku te trenutak kad je ima previše da bi se zapalila žigica. Možemo je rabiti kao alegoriju. Da bi se SHIMERU smanjio i da bismo se lišili vlage što se širi čitavim svijetom, moramo otvoriti vlastita gorljiva i topla srca kako bi SHIMERU postao manji. „Samo tako možemo opet zapaliti šibice i vatru na našemu ognjištu gdje možemo grijati ruke. Moramo se vratiti toplini i milosrđu. Moramo biti srdačni s drugima da bismo opet mogli osjetiti toplinu. Moramo voljeti da bi nas ponovno voljeli.“

Tako je, dragi pjesniče; na trenutak nam slediš srce, ali ipak nas vodiš prema točci na kojoj se nanovo oživljava toplina odnosno ugljen pretvoren u zlato, u istinsku vatru koja potiče duh i nadu ushićenih ugaraka, koji smo i mi sami.

Salamanca, listopad 2018.

Sa španjolskoga prevela: Željka Lovrenčić

(Željka Lovrenčić © IO DHK)

_____

[1] Elinor S. Shaffer (ur.), Comparative criticism, vol. 16., Cambridge University Press, 1994., str. 107-108.

[2] Https://www.slobodnadalmacija.hr/scena/kultura/članak/id467310/dr-drago-štambuk-o-poeziji-i svijetu-na-prekretnici-dolaze-vremena-opasnosti-i-izazova

[3] https://www.vecernji.hr/premium/drago-stambuk-lijecnik-diplomat-potomak-oslobodjenoga-galijota-593220

[4] http://www.croatia.org/crown/articles/9432/1/Tess-Gallaghers-speech-at-a-presentation-of-Drago-Stambuks-poetry-in-Pula.html

[5] Dr. Drago Štambuk: „Speech in Hiroshima for the Vukovar victims“, u: http://www.croatia.org/crow/articles/9426/1/Dr-Drago-Štambuk-Speech -in- Hiroshima-for-the-Vukovar-victims/Holy-mass-for-the-Vukovar-victims-held-in-Hiroshima.html

[6] Drago Štambuk, Haiku Consciousness, IAFOR, Japan, 2014., str. 24.

_____

Juan Carlos Martín Cobano (Carmona, Sevilja, 1967.) filolog je, nakladnik, knjižar i propovjednik (ne nužno tim redom). U organizaciji Latinsko-američkoga društva kršćanskih pjesnika održavao je radionice i predavanja u raznim američkim zemljama te sudjelovao na pjesničkim susretima Pjesnici i Bog u Leónu. Osnovao je knjižaru i malu nakladničku kuću Setelee, a danas radi kao slobodni umjetnik – prevoditelj je i urednik za razne sjevernoameričke nakladničke kuće. Priređuje književne susrete. Kao urednik potpisuje knjige Ubiti pticu rugalicu Harpera Leea i Neruda, zov pjesnika Marka Eisnera. Među njegovim prijevodima ističu se knjige C. S. Lewisa te teološka djela raznih autora – ističemo sv. Augustina, Jeana Calvina i Ann Voskamp. Neke njegove pripovijesti i pjesme objavljene su u digitalnim antologijama i časopisima. (Ž. L.)